و رسل براى هدايت ايشان ميفرمايد كه * ( وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ ) * و بدرستى كه متمكن ساختيم و جاى داديم شما را اى آدميان * ( فِي الأَرْضِ ) * در زمين جهت سكنى و زرع و تصرف در آن و گفته‌اند كه خطاب با قريش است يعنى اى اهل مكه شما را مكنت و دستگاه داديم در زمين تا سير ميكنيد بشام و يمن در تابستان و زمستان * ( وَجَعَلْنا لَكُمْ ) * و آفريديم براى شما * ( فِيها ) * در زمين * ( مَعايِشَ ) * معيشتها يعنى اسباب زندگانى شما از مكاسب در تجارات و ساير ارباح صناعات از آنچه سبب سعت معيشت باشد * ( قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ ) * اندكى شكر ميگويند با وجود بسيارى اين نعم عظيمه ماء زايده براى مبالغه است در قلت و يا از شما اندكى است كه بمراسم شكر گذارى و سپاس دارى قيام نمايد يعنى شكر گذارى و سپاسدارى شما بغايت اندك است و يا شكر اعتراف است بنعمت يا نوعى از تعظيم پس بيان نعمت ابتداء خلق آدميان مىكند بقوله * ( وَلَقَدْ خَلَقْناكُمْ ) * و هر آينه بتحقيق كه آفريديم شما را خطاب با بنى آدم است يعنى بحذف مضاف يعنى پدر شما كه آدم است از طين غير مصور خلق كرديم * ( ثُمَّ صَوَّرْناكُمْ ) * پس تصوير او نموديم و بنا بر اين معنى اين تنزيل و تصوير خلق آدم است بمنزلهء خلق و تصوير همه و يا معنى آنست كه ابتدا كرديم بخلق شما و بعد از آن بتصوير شما به اين وجه كه خلق آدم كرديم و بعد از آن تصوير او نموديم و آن گاه شما را خلق و تصوير كرديم و يا آنكه آفريده‌ايم شما را در اصلاب پدران پس تصوير شما كرديم در ارحام مادران يا بيافريديم ارواح شما را پس تصوير اجساد شما كرديم يا آفريديم پدر شما را كه آدم است پس تصوير كرديم شما را در ظهر او * ( ثُمَّ قُلْنا ) * پس گفتيم ما * ( لِلْمَلائِكَةِ ) * مر فرشتگان را بعد از خلق و تصوير آدم و نفخ روح در آدم * ( اسْجُدُوا ) * سجده كنيد سجدهء تعظيم و تحيت * ( لآدَمَ ) * مر آدم را و بنا بر آنكه مراد خلق و تصوير بنى آدم باشد نه آدم ذكر ثم براى تأخير اخبار باشد يعنى بعد از اخبار از خلق و تصوير بنى آدم خبر ميدهد كه فرشتگان را فرموديم كه سجدهء آدم كنيد * ( فَسَجَدُوا ) * پس سجده كردند ملائكه آدم را * ( إِلَّا إِبْلِيسَ ) * مگر ابليس كه او از روى حسد * ( لَمْ يَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ ) * نبود از سجده كنندگان مر آدم را * ( قالَ ) * فرمود خدا مرا بليس را كه * ( ما مَنَعَكَ ) * چه چيز باز داشت ترا * ( أَلَّا تَسْجُدَ ) * از آنكه سجده كنى مر آدم را لا مزيده است براى تأكيد معنى فعلى كه لام بر او داخل شده براى تنبيه بر آنكه موبخ عليه